سفیر پخوانی: د علمي کادرونو له منځه وړل افغانستان بهرنیو متخصصینو ته اړ کوي
عبدالغفور لیوال، چې پخوا د افغانستان سفیر په تهران کې و، خبرداری ورکړی چې د علمي کادرونو کمزوري کول او له منځه وړل کولای شي افغانستان د بهرنیو متخصصینو دایمي اړتیا ته واړوي؛ یوه داسې وضعه چې د ده په وینا، د ۲۰۲۱ کال تر پېښو مخکې د هېواد له واقعي ظرفیتونو سره برابره نه وه.
لیوال وايي، د وروستیو سیاسي بدلونونو تر مخه، له شته ستونزو سره سره، افغانستان د بېلابېلو ډاکترانو، ماسټرۍ فارغانو او د بااستعداده لېسانس درلودونکو یوه د پام وړ شمېره درلوده، او د پوهنتونونو په کچه د تجربه لرونکو استادانو څخه ځوان نسل ته د پوهې لېږد بهیر په طبیعي ډول روان و. د هغه په وینا، ډېری دغه کسان په بهر کې زدهکړې کړي وې او له فراغت وروسته بېرته هېواد ته ستنېدل.
نوموړي د افغانستان تاریخي شالید ته په اشارې سره د غزنويانو د دورې غزني یاد کړی او ویلي یې دي چې دا ښار یو وخت د ابنسینا او ابوریحان بیروني په څېر د نامتو پوهانو کوربه و؛ یو مثال چې د ده په باور ښيي، دا خاوره له پخوا د علم د تولید او جذب ظرفیت لرلی دی.
لیوال د دې تاریخي تجربې د ننني نړۍ له وضعیت سره پرتله کړې او زیاته کړې یې ده چې لکه څنګه چې متحده ایالاتو د پېړیو په اوږدو کې د علمي نخبګانو په جذب او ساتلو سره یوه نړیواله ځواکمنه سیالي شوه، افغانستان هم کولای شوای چې د خپلو علمي کادرونو پر مټ د دوامدار پرمختګ لاره ونیسي.
هغه ټینګار کړی چې هره ټولنه چې علمي تخصص د ظاهري، سلیقوي یا تعصبمحور معیارونو قرباني کړي، اړ کېږي چې د خپلو بنسټیزو چارو د پرمخ بیولو لپاره پر بهرنیو متخصصینو تکیه وکړي.
دا څرګندونې په داسې حال کې کېږي چې له دې وروسته چې طالبان بېرته واک ته راغلل، ګڼ شمېر پوهنتوني استادان او علمي کادرونه یا له دندو لرې کړل شول، یا یې د پراخو محدودیتونو له کبله استعفا ورکړه او هېواد یې پرېښود؛ یوه لړۍ چې د افغانستان د لوړو زدهکړو د راتلونکي په اړه پراخې اندېښنې راپارولې دي.
همدارنګه، په وروستیو میاشتو کې داسې راپورونه او ادعاوې خپرې شوې چې د طالبانو اداره افغان استادان ګوښه او د هغوی پر ځای پاکستاني استادان ګماري، چې دا کار د علمي خپلواکۍ د کمزورۍ او د بومي ظرفیتونو د له پامه غورځولو اندېښنې زیاتې کړې دي.
